Türkiye’de dijital pazarlama ve sosyal medya hızlabüyürken RÖK (Reklam Özdenetim Kurulu), TicaretBakanlığı Reklam Kurulu ve Hazine ve Maliye BakanlığıVergi Denetim Kurulu iş birliğiyle tüketicinin korunmasını vemevzuata uyumu sağlamak için çeşitli rehberler ve programlar geliştirmektedir. Aşağıda sadece www.rok.org.tr sitesi veiçeriğinde yer alan, sosyal medya ve influencer pazarlamasına yönelik resmî bilgiler derlenmiştir.
1. “Sosyal Medya Etkileyicileri TarafındanYapılan Ticari Reklam ve Haksız TicariUygulamalar Hakkında Kılavuz” (2024/12güncel)
Reklam Kurulu’nun 04.05.2021 tarihli toplantısında ilkekararı olarak kabul edilen bu kılavuz, sosyal medya mecralarındaki ticari reklamların nasıl yapılacağı ve örtülüreklamların önlenmesi için temel kuralları belirler.
Rehberde öne çıkan hususlar şunlardır:
•Tanımlar: Kılavuzda sosyal medya ve sosyal medya etkileyicisi (influencer) kavramları açıklanır. İnfluencer; sosyalmedya hesapları üzerinden, takipçileri üzerinde güven ilişkisi kuran ve ürün/hizmet hakkında ticari iletişim yapankişi olarak tanımlanır.
•Genel İlkeler: Reklamlar açık, dürüst ve tanıtım olduğuanlaşılacak şekilde yapılmalıdır. Örtülü reklam ve tüketiciyi yanıltan gizli tanıtım yasaktır. Reklamda, tanıtılan ürünveya hizmetin tüketiciyi yanıltmaması, genel ahlak kurallarına aykırı olmaması ve mevzuata uygun olması esastır.
•Video platformları (YouTube, TikTok, IGTV vb.): Influencer, ticari bir içerik paylaşıyorsa videonun başında veyayayın sırasında, “Bu video reklam içermektedir” veya “Buvideo Paid Partnership with [reklamveren]’dir” gibi açık ifadeler kullanmak zorundadır. İzleyicinin videonun herhangibir bölümünde görmesini sağlayacak şekilde yazılı veyasesli uyarı yapılmalıdır.
•Fotoğraf ve metin tabanlı platformlar(Instagram, Facebook, Twitter/X vb.): İnfluencer, reklamiçeren paylaşımlarında “#reklam”, “#sponsorlu”, “#işbirliği”gibi etiketler kullanmalı veya “[ürün/marka] ile işbirliği” gibiifadelerle ticari niteliği açıkça belirtmelidir. Bu etiketler, paylaşımla aynı dilde ve kolaylıkla görülebilecek şekilde yerleştirilmelidir.
•Podcast ve benzeri sesli yayınlar: Podcaster, programıiçinde reklam olduğunu açık bir şekilde belirtmelidir; ayrıcaprogramın açıklama kısmında sponsor bilgisi verilmelidir.
•Kısa süreli içerikler (story, reels vb.): Sürenin kısıtlıolması, reklamın gizlenmesini haklı kılmaz. Story veyabenzeri içeriklere reklam etiketi eklenmeli; reklamveren ileişbirliği açıkça belirtilmelidir.Influencer’in sorumlulukları: İnfluencerlar; kullanmadıkları ürünü kullanmış gibi göstermemeli, tüketicininsağlık ve güvenliğini ilgilendiren yanlış iddialarda bulunmamalı, filtre veya montaj kullanıyorsa bunu belirtmeli vehediye edilen ürünleri satın almış gibi göstermemelidir.Sahte hesap açılması ve tüketiciyi yanıltabilecek yapaytakipçi satın alınması yasaktır.
•Reklamverenin sorumlulukları: Reklamverenler, influencerlara rehberdeki kuralları iletmekle ve uyulmasınısağlamakla yükümlüdür. Influencerlara verilen hediyelerin veya ödemelerin niteliği (hediye, ücretli işbirliği vb.) netolarak belirtilmelidir.
Bu kılavuz, 2021’den beri influencer reklamcılığınıntemel yasal referansı olup 2024/12 baskısı ile güncel kalmıştır.
2. Sorumlu Sosyal Medya Etkileyicileri Eğitimi
2.1. Eğitim Programı ve Amaç
RÖK, Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu ve Vergi DenetimKurulu iş birliğiyle 2024 yılı sonunda Sorumlu Sosyal Medya Etkileyicileri Eğitimi programını başlatmıştır. Eğitim, sosyal medya etkileyicilerinin pazarlama iletişimindeki yasal,etik ve vergisel yükümlülüklerini öğrenmelerini amaçlar.
Program hakkında resmî sayfada belirtilen önemli noktalar:
•Türkiye’de yaklaşık 69 milyon sosyal medya kullanıcısı bulunması ve dijital reklam yatırımlarının medya pazarındakipayının hızla artması, influencer pazarlamasının öneminiartırmıştır. Bu nedenle eğitim, influencerların tüketici hakları, telif hakları, kişisel verilerin korunması, vergi mevzuatıve reklam etik kuralları konusunda bilinçlenmesini hedefler
•Program bir günlük olup gönüllüdür; katılım ücreti 5.000TL + KDV’dir. Eğitim sonunda devlet onaylı bir sertifikadeğil, RÖK ve REK tarafından verilen katılım belgesi verilir
•Eğitimde universal tüketici hakları, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, Ticari Reklam ve HaksızTicari Uygulamalar Yönetmeliği, sosyal medyada reklamların etik yönetimi, kişisel verilerin korunması, vergi yükümlülükleri gibi başlıklar işlenir
2.2. Katılım Şartları
Eğitim için katılım şartları RÖK’ün sayfasında şöyle özetlenmiştir:
•Başvuranların 18 yaş ve üzerinde olması gerekir; 18 yaşaltındakiler eğitime katılamaz
•Katılım kontenjanı 120 kişi ile sınırlıdır; başvurular smeegitimi.com üzerinden alınır ve ödemeler Biletino sistemiyleyapılır.
•Eğitim tam gün sürer ve %100 devam zorunluluğu vardır.Katılım belgesi almak için eğitimin tamamının izlenmesi gerekir
•Katılımcılar, program sonunda aldıkları belgeyi paylaşabilirler ancak bu programın devlet tarafından “sertifika” verildiği izlenimini yaratmaları yasaktır
2.3. Sıkça Sorulan Sorular
Sıkça Sorulan Sorular sayfasında şu bilgiler yer almaktadır:
•Eğitim gönüllüdür; herkese açıktır ve belirli bir takipçi sayısı şartı aranmaz. Amaç, influencerların pazarlama iletişiminde doğruluk, şeffaflık ve etik kuralları benimsemelerini sağlamaktır.
•Eğitim iki ayda bir tekrarlanır, online yapılmaz; katılımcıların fiziken katılması gerekir.
•Eğitim sırasında video veya ses kaydı almak yasaktır. Katılımcılar eğitim materyallerine özel parola ile erişebilir.
•Ücret iadesi ve iptal koşulları katılım sayfasında belirtilmiştir.
2.4. Eğitim Oturumları ve Haberler
Reklam Özdenetim Kurulu (RÖK), eğitim programının başlangıcı veoturumlarına ilişkin düzenli bilgilendirme yapmaktadır:
•25 Kasım 2024: İlk oturum 300 bin üzeri takipçiye sahip 71 influencer ilegerçekleştirildi. Tüketici hakları, reklam mevzuatı, vergi yükümlülükleri,etik reklamcılık ve Kurul kararları ele alındı.
•9 Ocak 2025: 100 bin ve üzeri takipçiye sahip 83 influencer katıldı.Tüketici hakları, Ticari Reklam Yönetmeliği, vergi yükümlülükleri, etikkurallar, kişisel verilerin korunması ve fikri mülkiyet hakları anlatıldı.
•9 Şubat 2026: 70 influencerın katıldığı dördüncü oturumda tüketici hakları, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği, sosyalmedya reklamlarına ilişkin Kurul kararları, vergi mevzuatı, etik ilkeler,kişisel verilerin korunması ve telif hakları işlendi. Eğitimlerin iki ayda birdevam edeceği duyuruldu.
Programın lansmanında RÖK Başkanı ve Reklam Kurulu yetkilileri, dijital medya yatırımlarındaki artış nedeniyle influencer sorumluluklarınınönem kazandığını vurguladı.
3. Yapay Zekâ ile Influencer Reklamlarının Taranması Projesi
RÖK ve Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu, 2022’de “Sosyal MedyaReklamlarının Yapay Zekâ ile Taranması” projesini başlattı.
Projenin temel özellikleri:
•Yapay zekâ, influencer ve marka hesaplarını anahtar kelimeler üzerinden tarayarak içeriklerin mevzuata uygunluğunu analiz eder ve raporlarıReklam Kurulu’na iletir.
•Amaç; örtülü reklamları ve yasaklı ürün tanıtımlarını (alkol, tütün, kumar vb.) hızlıca tespit etmektir. İlk uygulamalarda reklam belirtme oranı%67 iken, bilgilendirme sonrası bu oran %29’a düşmüştür.
•“Reklam” etiketi kullanılmaması gibi aykırılıklar tespit edildiğinde idariinceleme süreci başlatılır.2025’te projenin kapsamı genişletilmiş, dijital reklamlarda uyumun arttığı belirtilmiştir. Proje, 2022 EASA Best Practice Awards’ta “Özel Mansiyon Ödülü” almış ve Avrupa’da iyi uygulama örneği gösterilmiştir.RÖK ayrıca Google’ın Priority Flagger Programına katılmıştır. Busayede Google ürünlerindeki zararlı veya yanıltıcı reklamlar öncelikliolarak bildirilebilmektedir.
4. Diğer Sosyal Medya Düzenlemeleri ve Bilgilendirmeler Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Yönetmeliği (2024/12):
Sağlık hizmetlerinin telefon, e-posta ve sosyal medya üzerinden reklamı yapılamaz; internet ve sosyal medya tanıtımları yönetmelik ilkelerineuygun olmalıdır. Sağlık hizmetlerine ilişkin sponsorlu veya ücretli görsel içerik paylaşımı yasaktır.9 Mayıs 2024 sektör toplantısı: Reklam Kurulu’nun çalışma usulleri ve AI projeleri tanıtıldı; “Sorumlu Influencer Sertifika Projesi”nin planlandığı duyuruldu. Uluslararası çalışmalar: RÖK, 2023’te Budapeşte’de düzenlenen EASA toplantısında Türkiye’deki influencer marketing uygulamalarını paylaştı.
Sonuç ve Öneriler
RÖK’ün resmi kaynakları, Türkiye’de influencer pazarlamasına ilişkin şu temel mesajları vermektedir:
1.Şeffaflık esastır: Tüm ticari işbirlikleri açıkça belirtilmelidir.
2.Eğitim önemlidir: Sorumlu Sosyal Medya Etkileyicileri Eğitimi, sektörün profesyonelleşmesine katkı sağlar.
3.Denetim güçlenmektedir: Yapay zekâ taramaları ve Google işbirliği, ihlallerin hızlı tespitini mümkün kılar.
4.Uluslararası uyum ve sertifikasyon: Workshoplar ve planlanan sertifika programı, güvenilirliği artırmayı hedeflemektedir.
Yukarıdaki bilgiler, RÖK’ün resmi kaynaklarına dayanmaktadır
